Arkusz maturalny
(0–1) Atom pewnego pierwiastka ma w stanie podstawowym niesparowany elektron walencyjny na podpowłoce p trzeciej powłoki. Spośród wymienionych pierwiastków wybierz ten, którego dotyczy powyższy opis.
Zaznacz nazwę tego pierwiastka.
1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź D
(0–2) Atomy pierwiastków chemicznych mogą występować w różnych stanach energetycznych. Stan o najniższej energii nazywamy podstawowym, a stany o energiach wyższych – wzbudzonymi. Poniższe schematy I i II przedstawiają konfigurację elektronową dla orbitali walencyjnych atomu pewnego pierwiastka chemicznego X w różnych stanach energetycznych. I 3s 3p II 3s 3p ↑ ↑↓ ↑ ↑ ↑↓ ↑ ↑ ↑
Uzupełnij poniższą tabelę – wpisz symbol pierwiastka X, numer grupy oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy ten pierwiastek. Napisz, który schemat konfiguracji elektronowej (I albo II) opisuje stan podstawowy atomu pierwiastka X. Symbol pierwiastka Numer grupy Symbol bloku
2 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli oraz poprawne określenie, który schemat opisuje stan podstawowy. 1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich kolumn tabeli, ale błędne określenie, który schemat opisuje stan podstawowy, lub brak określenia. lub – za błędne lub niepełne uzupełnienie kolumn tabeli, ale poprawne określenie, który schemat opisuje stan podstawowy. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Symbol pierwiastka Numer grupy Symbol bloku P 15 lub XV lub piętnasta p Stan podstawowy atomu pierwiastka X opisuje schemat numer II.
(0–1) Na poniższym wykresie przedstawiono, jak zmienia się energia potencjalna cząsteczek metanu w zależności od dzielącej je odległości (linia ciągła oznaczona numerem 1).
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły przyciągania van der Waalsa rosną, co skutkuje spadkiem energii potencjalnej cząsteczek zilustrowanym krzywą oznaczoną numerem (2 / 3). Jednocześnie w miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły odpychania między jądrami atomowymi i siły odpychania między elektronami dwóch cząsteczek (rosną / maleją). Najbardziej korzystny energetycznie dla cząsteczek metanu jest stan, w którym odległość między nimi jest (mniejsza niż r0 / równa r0 / większa od r0).
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź W miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły przyciągania van der Waalsa rosną, co skutkuje spadkiem energii potencjalnej cząsteczek zilustrowanym krzywą oznaczoną numerem (2 / 3). Jednocześnie w miarę zbliżania się do siebie cząsteczek metanu siły odpychania między jądrami atomowymi i siły odpychania między elektronami dwóch cząsteczek (rosną / maleją). Najbardziej korzystny energetycznie dla cząsteczek metanu jest stan, w którym odległość między nimi jest (mniejsza niż r0 / równa r0 / większa od r0).
(0–1) Diament i grafit to najbardziej znane odmiany alotropowe węgla.
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące diamentu i grafitu są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Atomy węgla w diamencie tworzą trzy wiązania σ, dlatego w przeciwieństwie do grafitu diament nie przewodzi prądu. | ||
| 2 | Atomy węgla w graficie tworzą równolegle ułożone warstwy. Słabe oddziaływania między warstwami powodują, że grafit jest kruchy. | ||
| 3 | Grafit i diament różnią się właściwościami fizycznymi, dlatego tlenek węgla(IV) otrzymany z grafitu ma inne właściwości fizyczne niż tlenek węgla(IV) otrzymany z diamentu. |
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Atomy węgla w diamencie tworzą trzy wiązania σ, dlatego w przeciwieństwie 1. F do grafitu diament nie przewodzi prądu. Atomy węgla w graficie tworzą równolegle ułożone warstwy. Słabe 2. P oddziaływania między warstwami powodują, że grafit jest kruchy. Grafit i diament różnią się właściwościami fizycznymi, dlatego tlenek 3. węgla(IV) otrzymany z grafitu ma inne właściwości fizyczne niż tlenek F węgla(IV) otrzymany z diamentu.
rozwiązań zadań
(0–1) W pewnych warunkach ciśnienia i temperatury w trzech reaktorach (I, II i III) ustalił się stan I H2 (g) + Cl2 (g) ⇄ 2HCl (g) ∆H ° = – 184,6 kJ II H2 (g) + I2 (g) ⇄ 2HI (g) ∆H ° = 53,0 kJ III N2 (g) + 3H2 (g) ⇄ 2NH3 (g) ∆H ° = – 92,0 kJ
1 p. – za poprawne dokończenie dwóch zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Wzrost ciśnienia skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze III. Wzrost temperatury skutkuje wzrostem stężenia równowagowego wodorku w reaktorze II.
W poniższej tabeli zestawiono wybrane właściwości litowców i berylowców. * W tabeli podano promień kationów M+ – dla litowców oraz M2+ – dla berylowców.
| Właściwość | Nazwa pierwiastka | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| lit | beryl | sód | magnez | potas | wapń | |
| promień kationu*, pm | 76 |
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. 1. Dla pierwiastków danego okresu stosunek promienia jonowego do promienia atomowego litowca jest (większy / mniejszy) niż stosunek promienia jonowego do promienia atomowego berylowca. 2. W każdym okresie temperatury topnienia berylowców są (wyższe / niższe) niż temperatury topnienia litowców, czego przyczyną jest silniejsze wiązanie metaliczne występujące między atomami (berylowców / litowców).
Pierwsza energia jonizacji to minimalna energia potrzebna do oderwania jednego elektronu od atomu pierwiastka w stanie gazowym, czego skutkiem jest powstanie kationu. Molowa energia jonizacji – wyrażona w kJ∙mol − 1 – jest równa energii jonizacji 1 mola atomów.
Sformułuj zależność między wartością pierwszej energii jonizacji a liczbą atomową berylowca. Wyjaśnij, dlaczego pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca leżącego w tym samym okresie układu okresowego. Pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca, leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ...........................
1 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. Dla pierwiastków danego okresu stosunek promienia jonowego do promienia atomowego litowca jest (większy / mniejszy) niż stosunek promienia jonowego do promienia atomowego berylowca. 2. W każdym okresie temperatury topnienia berylowców są (wyższe / niższe) niż temperatury topnienia litowców, czego przyczyną jest silniejsze wiązanie metaliczne występujące między atomami (berylowców / litowców).
1 p. – za poprawne określenie zależności i poprawne wyjaśnienie. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca. Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca, leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca. lub litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze. lub ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców. Uwaga: Odpowiedź: im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu) należy uznać za poprawną.
(0–1) Jodowodór HI, metan CH4 i siarkowodór H2S mają budowę kowalencyjną. Wszystkie te wodorki w warunkach normalnych są gazami.
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Różnica elektroujemności – w skali Paulinga – między atomem wodoru a atomem niemetalu w tych wodorkach jest różna. | ||
| 2 | Wszystkie wymienione wodorki bardzo dobrze rozpuszczają się w wodzie. | ||
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Różnica elektroujemności – w skali Paulinga – między atomem wodoru 1. F a atomem niemetalu w tych wodorkach jest różna. Wszystkie wymienione wodorki bardzo dobrze rozpuszczają się 2. F w wodzie. Spośród wymienionych wodorków największą zdolność do 3. P odszczepiania protonu w roztworze wodnym wykazuje jodowodór.
(0–1) W zamkniętym reaktorze znajdowały się dwa gazy: wodór oraz fluor. Po zakończeniu reakcji zbiornik zawierał tylko fluorowodór, którego masa była równa 0,4 g.
Napisz, w jakim stosunku objętościowym zmieszano wodór z fluorem w reaktorze, oraz określ, ile gramów wodoru i ile gramów fluoru wprowadzono do reaktora. Stosunek objętości substratów V wodoru : V fluoru = ........................................................................ Masa wodoru wprowadzonego do reaktora m wodoru = ................................................................. Masa fluoru wprowadzonego do reaktora m fluoru = .....................................................................
1 p. – za poprawne uzupełnienie zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Stosunek objętościowy V wodoru : V fluoru = 1 : 1 lub każdy inny stosunek objętości, który można uprościć do wartości 1 : 1. Masa wodoru wprowadzonego do reaktora m wodoru = 0,02 (g) Masa fluoru wprowadzonego do reaktora m fluoru = 0,38 (g)
(0–1) Kwas fosfonowy o wzorze sumarycznym H3PO3 jest kwasem dwuprotonowym, którego wzór można zapisać jako H2PHO3. Struktura cząsteczki tego kwasu jest następująca: H O P OH OH
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji oraz poprawne określenie funkcji substratu wg teorii Brønsteda. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Równanie reakcji: HPHO3- + H2O PHO32- + H3O+ Funkcja wody: zasada (Brønsteda) 2OUwaga: zapis: HPHO3- H PHO32- +H+ nie spełnia warunków polecenia.
(0–2) Produkcja krzemu w skali przemysłowej polega na redukcji tlenku krzemu(IV) węglem w piecu elektrycznym w temperaturze około 2300 K. Reakcja zachodzi zgodnie z równaniem: 2300 K SiO 2 + 2C ⎯⎯⎯⎯→ Si + 2CO
Oblicz, ile kilogramów czystego krzemu można otrzymać z 1 tony piasku kwarcowego zawierającego 85% masowych tlenku krzemu(IV), jeżeli wydajność procesu jest równa 70%. Przyjmij, że pozostałe składniki piasku nie zawierają krzemu.
I: 1 1 M Si 28 g mol i M SiO 2 60 g mol mpiasku 1t 103 kg mSiO 2 85% mpiasku 85% 103 kg 850 kg 850 10 3 g Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%: 60 g –––––– 28 g 850 kg –––––– x ––––––––––––––––– x = 397 kg Przy wydajności procesu równej 70%: y 70% x 70% 397 kg 277,9 kg 278 (kg)
II: 1 3 M SiO 2 60 g mol mpiasku 1t 10 kg mSiO 2 85% mpiasku 85% 103 kg 850 kg 850 10 3 g Z równania reakcji wynika, że z jednego mola SiO2 powstaje 1 mol Si, więc przy wydajności procesu równej 100%: mSiO 2 850 103 g 3 3 nSiO 2 1 14,17 10 mol 14 10 mol nSi M SiO 2 60 g mol mSi nSi M Si 14 103 mol 28 g mol 1 392 10 3 g 392 kg Przy wydajności procesu równej 70%: m , 70% mSi 70% 392 kg 274,4 (kg) Si
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości masy w kilogramach. 1 p. – zastosowanie poprawnej metody. ale: – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub – podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż kilogramy. 0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązania
(0–1)
Napisz w formie jonowej skróconej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących w probówce II podczas procesu opisanego przez ucznia 2.
1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji w formie jonowo-elektronowej. 0 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji lub błędne napisanie obu równań reakcji, lub błędne przyporządkowanie równań albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Równanie reakcji redukcji: MnO 4 + 2H2O + 3e → MnO2 + 4OH /(x2) 2 2 Równanie reakcji utleniania: SO 3 + 3H2O → SO 4 + 2H3O+ + 2e /(x3) lub 2 2 SO 3 + H2O → SO 4 + 2H+ + 2e /(x3) lub 2 2 SO 3 + 2OH → SO 4 + H2O + 2e /(x3)
(0–1)
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji (z udziałem jonów SO 2 3 − ), które były podstawą identyfikacji siarczanu(IV) potasu przez uczniów 1. i 3. Uczeń 1. ...................................................................................................................................... Uczeń 3. ......................................................................................................................................
1 p. – za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji. 0 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji lub błędne napisanie obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Uczeń 1.: SO 32 + 2H → SO2(↑) + H2O Uczeń 3.: SO 32 + H2O HSO 3 + OH
(0–1)
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | W wodnym roztworze węglanu sodu znajdują się aniony, które mogą pełnić funkcję wyłącznie zasady Brønsteda. | ||
| 2 | W wodnym roztworze węglanu sodu nie ma anionów, które mogą pełnić funkcję zarówno kwasu, jak i zasady Brønsteda. | ||
| 3 | Hydrat węglanu sodu rozpuszcza się w wodzie, w wyniku czego tworzy roztwór o odczynie zasadowym. |
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź W wodnym roztworze węglanu sodu znajdują się aniony, które mogą 1. P pełnić funkcję wyłącznie zasady Brønsteda. W wodnym roztworze węglanu sodu nie ma anionów, które mogą pełnić 2. F funkcję zarówno kwasu, jak i zasady Brønsteda. Hydrat węglanu sodu rozpuszcza się w wodzie, tworząc roztwór 3. P o odczynie zasadowym.
W celu porównania mocy kwasu siarkowego(VI), fenolu, kwasu etanowego i kwasu węglowego przeprowadzono doświadczenie zilustrowane poniższym schematem. Wszystkie użyte roztwory zostały świeżo przygotowane. H2SO4 (aq) C6H5OH (aq) CH3COOH (aq) I II III NaHCO3 (aq) NaHCO3 (aq) NaHCO3 (aq) W probówkach I i III zaobserwowano wydzielanie się pęcherzyków gazu, a w probówce II – po zmieszaniu wodnych roztworów użytych do doświadczenia – nie przebiegła reakcja wodorowęglanu sodu z fenolem.
Sformułowane obserwacje i wnioski nie pozwalają na jednoznaczne określenie mocy badanych kwasów. Jaką reakcję chemiczną należy dodatkowo przeprowadzić, aby możliwe było uszeregowanie wszystkich badanych kwasów od najsłabszego do najmocniejszego?
Uzupełnij schemat – wybierz i podkreśl wzór jednego odczynnika z zestawu I oraz wzór jednego odczynnika z zestawu II. Zestaw I: H2SO4 (aq) / C6H5OH (aq) / CH3COOH (aq) / CO2 (g) Zestaw II: Na2SO4(aq) / C6H5OK (aq) / CH3COONa (aq) / Na2CO3 (aq)
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji zachodzącej podczas dodatkowego doświadczenia.
1 p. – za poprawny wybór i zaznaczenie odczynników na schemacie. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Schemat doświadczenia: Zestaw odczynników I: H2SO4 (aq)/C6H5OH (aq)/CH3COOH (aq)/CO2 (g) Zestaw odczynników II: Na2SO4 (aq)/C6H5OK (aq)/CH3COONa (aq)/Na2CO3 (aq)
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji w formie cząsteczkowej przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynników w zadaniu 16.1. 0 p. – za błędne napisanie równia reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub błędny wybór lub brak zaznaczenia odczynników w zadaniu 16.1. albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź H2SO4 + 2CH3COONa → 2CH3COOH + Na2SO4 lub H2SO4 + CH3COONa → CH3COOH + NaHSO4
(0–2) 14 Iloczyn jonowy wody w temperaturze 80 ºC ma wartość Kw = 25 ⋅ 10− .
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku jako wielkości niemianowanej z właściwą dokładnością. 1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub – podanie wyniku z inną dokładnością lub – podanie wyniku z błędną jednostką. 0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązanie 2K w [H 3 O ] [OH ] i [H 3O ] [OH ] K w [H 3O ] 14 7 7 6[H 3 O ] 25 10 5 10 pH log5 10 log0,5 10 6,3 pH = 6,3
| Rozpuszczalnik | Iloczyn jonowy rozpuszczalnika |
|---|---|
| kwas mrówkowy | 0,6 ⋅10−6 |
| metanol | 0, 2 ⋅10−16 |
| woda | 1,0 ⋅10−14 |
(0–1) Poniżej zestawiono wartości iloczynu jonowego trzech rozpuszczalników w temperaturze 25 ºC.
1 p. – za poprawne uszeregowanie wymienionych związków według wzrastającej wydajności reakcji ich autoprotolizy (przez podanie ich nazw). 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź metanol woda kwas mrówkowy
(0–1) 14 Iloczyn jonowy wody w temperaturze 25 ºC ma wartość Kw = 1,0 ⋅ 10− . W temperaturze 25 ºC przygotowano roztwór, w którym stężenie jonów oksoniowych (H3O+) jest sto razy mniejsze od stężenia jonów wodorotlenkowych (OH −). Wpisz w tabeli wartość pH oraz wartości stężeń jonów oksoniowych i jonów wodorotlenkowych.
| pH | [H O+], mol∙dm−3 3 | [OH −], mol∙dm−3 |
|---|---|---|
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź pH [H3O+], mol∙dm−3 [OH−], mol∙dm−3 8 110−8 albo 10−8 110−6 albo 10−6
(0–2) Mieszaninę azotanu(V) wapnia Ca(NO3)2 i chlorku baru BaCl2 o masie 10 g rozpuszczono całkowicie w wodzie, w wyniku czego otrzymano 100 cm3 roztworu. W celu ustalenia składu mieszaniny soli pobrano 20 cm3 otrzymanego roztworu, a następnie przeprowadzono reakcję: Ag+ + Cl− → AgCl ↓ Na wytrącenie jonów chlorkowych zawartych w 20 cm3 roztworu zużyto 40 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) srebra AgNO3 o stężeniu 0,3 mol∙dm−3.
Oblicz w procentach masowych zawartość azotanu(V) wapnia i chlorku baru w opisanej mieszaninie.
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w procentach masowych. 1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale: – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego. – niepodanie wyniku w procentach. 0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Przykładowe rozwiązanie Obliczenie liczby moli AgNO3 n Cm= Vr n= Cm ∙ Vr n = 0,3 mol∙dm−3 ∙ 0,04dm3 = 0,012 mola liczba moli AgNO3 = liczba moli jonów Cl− 2 mole Cl− – 1 mol BaCl2 0,012 mola Cl− – x x = 0,006 mola BaCl2 Obliczenie liczby moli BaCl2 w 100 cm3 roztworu 0,006 mola BaCl2 – 20 cm3 roztworu y moli – 100 cm3 roztworu y = 0,03 mola BaCl2 Obliczenie masy BaCl2 m n= M m = n∙M m = 0,03 mola∙208 g∙mol−1 m = 6,24 g Obliczenie zawartości procentowej BaCl2 6,24 g ∙100% = 𝟔𝟐, 𝟒(%) 10 g Obliczenie zawartości procentowej Ca(NO3)2 10 g – 6,24 g ∙100% = 𝟑𝟕, 𝟔(%) 10 g
(0–1) Jony kadmu(II) tworzą z anionami jodkowymi jon kompleksowy, w którym przyjmują liczbę koordynacyjną n = 4.
1 p. – za poprawne zaznaczenie fragmentu konfiguracji elektronowej oraz poprawne napisanie wzoru jonu kompleksowego. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 48Cd 1s 2 2 s 2 2 p 6 3s 2 3 p 6 3d 10 4 s 2 4 p 6 4d 10 5s 2 2 Wzór kompleksu jonów kadmu(II) z anionami jodkowymi: CdI 4
(0–2) Jony etylenodiaminotetraoctanowe (EDTA) są jednym z najpopularniejszych czynników kompleksujących. Te jony – umownie oznaczone wzorem Y4– – tworzą kompleks z jonami 2 + 4 − 2 − Mg + Y MgY Równowagę reakcji kompleksowania opisuje stała trwałości tego kompleksu β, która wyraża [MgY 2 − ] β = 2 + 4 − [Mg ] ⋅ [Y ] 8 W temperaturze 25 ºC stała trwałości tej reakcji jest równa 5 ⋅ 10 .
I: Vroztworu 1dm 3 [MgY 2 ] β 2 4 [Mg ] [Y ] [MgY 2 ] 1,00 10 1 mol dm 3 i [Y 4 ] 0,05 10 1 mol dm 3 [Mg 2 ] x 1,00 10 1 8 β 1 i β 5 10 x 0,05 10
Rozstrzygnięcie: Tak, (twierdzenie, że praktycznie wszystkie jony Mg2+ użyte do sporządzenia roztworu występują w postaci kompleksu, jest prawdziwe.)
II: Vroztworu 1dm 3 [MgY 2 ] β 2 4 [Mg ] [Y ] [MgY 2 ] 1,00 10 1 mol dm 3 i [Y 4 ] 0,05 10 1 mol dm 3 2 2 [MgY 2 ] 8 [Mg ] c 0 Mg 2 [MgY ] β 2 4 i β 5 10 (c 2 [MgY ]) [Y ] 0 Mg 8 1,00 10 1 0,2 5 10 7 1 7 2 8 i 0,25 10 1 5 10 1 1 c 0 Mg (c 2 1,00 10 ) 0,05 10 0,25 10 0 Mg 0,25 10 7 1 2 c 8 10 [MgY ] 0 Mg 2 0,25 10 Rozstrzygnięcie: Tak, (twierdzenie, że praktycznie wszystkie jony Mg2+ użyte do sporządzenia roztworu występują w postaci kompleksu, jest prawdziwe.)
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku w jednostce stężenia molowego oraz poprawne rozstrzygnięcie. 1 p. – zastosowanie poprawnej metody, ale: – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub – niepodanie wyniku w jednostce stężenia molowego lub – sformułowanie błędnego rozstrzygnięcia lub brak rozstrzygnięcia. 0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Przykładowe rozwiązania
rozwiązań zadań 8 1,00 10 1 8 1 1 5 10 1 5 10 x 0,05 10 =1,00 10 0,05 10 x x = 4 10 8 mol dm 3 (4 10 8 mol dm 3 1,00 10 1 [Mg 2 ] [MgY 2 ] lub [Mg 2 ] 0 mol dm 3 )
(0–1) Poniżej przedstawiono wzór jonu kompleksowego, w którym ligandami są aniony szczawianowe pochodzące od kwasu szczawiowego (etanodiowego) HOOC–COOH.
Uzupełnij tabelę – wpisz wzór jonu centralnego oraz wzór półstrukturalny (grupowy) jonu, który jest ligandem.
| Wzór jonu centralnego | Wzór ligandu |
|---|---|
1 p. – za poprawne napisanie wzoru jonu centralnego, wzoru półstrukturalnego (grupowego) ligandu. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Wzór jonu Wzór ligandu centralnego - - O O Fe3+ C C O O lub –OOC–COO– lub (OOC–COO)2–
(0–1) Liczba oktanowa LO określa odporność benzyny na spalanie detonacyjne, powodujące „stukanie” silnika spalinowego. Informuje ona, jaka zawartość procentowa (% objętościowy) 2,2,4-trimetylopentanu (izooktanu, LO = 100) w mieszaninie z heptanem (LO = 0) daje identyczną odporność na stukanie, jak dane paliwo. Liczba oktanowa rośnie, począwszy od alkanów o prostych łańcuchach węglowych, przez alkeny, cykloalkany, alkany o rozgałęzionych łańcuchach węglowych, aż do węglowodorów aromatycznych.
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Benzynę można uzyskać w procesie krakingu frakcji ropy naftowej zawierających węglowodory o (wysokich / niskich) masach cząsteczkowych. Niską liczbę oktanową mają benzyny zawierające głównie cząsteczki o (rozgałęzionych / nierozgałęzionych) łańcuchach. Im większa zawartość cząsteczek cyklicznych, tym (wyższa / niższa) liczba oktanowa benzyny.
Izomeryczne alkany o wzorze C5H12, zależnie od budowy, mogą tworzyć jeden lub kilka produktów reakcji monobromowania.
Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) i podaj nazwę systematyczną tego izomeru o wzorze C5H12, który w reakcji z bromem w obecności światła tworzy tylko jedną monobromopochodną.
Napisz równanie reakcji monobromowania izomeru o wzorze C5H12, w którym podstawieniu ulega atom wodoru przy III-rzędowym atomie węgla. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
: 1 p. – za poprawne narysowanie wzoru półstrukturalnego alkanu i poprawną nazwę systematyczną. 0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź CH3 H3C C CH3 CH3 Nazwa systematyczna: 2,2-dimetylopropan lub dimetylopropan
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji. 0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź CH3 CH3 (światło) H3C CH CH2 CH3 + Br2 H3C C CH2 CH3 + HBr Br
Poniżej przedstawiono uproszczone wzory trzech alkenów i jednego węglowodoru cyklicznego alifatycznego (cykloalkanu). W cząsteczkach węglowodorów cyklicznych szkielet węglowy tworzy pierścienie. I II
Wybierz wszystkie związki, które są izomerami 2,3-dimetylobut-1-enu. Napisz numery, którymi oznaczono ich wzory.
Napisz równanie reakcji addycji bromowodoru do związku IV zachodzącej zgodnie z regułą Markownikowa. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podaj nazwę systematyczną związku I.
1 p. – za poprawne wskazanie izomerów – napisanie numerów, którymi oznaczono ich wzory. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź I, III, IV
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji. 0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań Poprawna odpowiedź CH3 CH3 + HBr → H3C C CH2 CH2 CH3 H2C C CH2 CH2 CH3 Br Uwaga: Zastosowanie wzorów zamieszczonych w informacji do zadania 26. nie powoduje utraty punktu.
1 p. – za poprawne podanie nazwy. 0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 2,3-dimetylobut-2-en
(0–1) CH3 CH3 CH3 reakcja 1. reakcja 2. H3 C CH CH2 OH H3 C C CH2 H3 C C CH3 OH
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Organiczny substrat reakcji 1. jest alkoholem I-rzędowym, a organiczny produkt reakcji 2. jest alkoholem II-rzędowym. | ||
| 2 | Reakcja 1. jest reakcją eliminacji i zachodzi m.in. podczas przepuszczania par alkoholu nad tlenkiem glinu Al O w podwyższonej temperaturze. 2 3 |
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Organiczny substrat reakcji 1. jest alkoholem I-rzędowym, a organiczny 1. F produkt reakcji 2. jest alkoholem II-rzędowym. Reakcja 1. jest reakcją eliminacji i zachodzi m.in. podczas przepuszczania 2. P par alkoholu nad tlenkiem glinu Al2O3 w podwyższonej temperaturze. Reakcja 2. jest reakcją addycji elektrofilowej. Zachodzi ona w środowisku 3. P wodnym o odczynie kwasowym.
(0–1)
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno właściwe określenie spośród podanych w każdym nawiasie. Nitrowanie toluenu jest przykładem reakcji (substytucji / addycji / eliminacji) i przebiega według mechanizmu (rodnikowego / elektrofilowego / nukleofilowego). W reakcji stężonego kwasu azotowego(V) ze stężonym kwasem siarkowym(VI) powstaje (rodnik nitroniowy / anion nitroniowy / kation nitroniowy).
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich zdań. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawne rozwiązanie Nitrowanie toluenu jest przykładem reakcji (substytucji / addycji / eliminacji) i przebiega według mechanizmu (rodnikowego / elektrofilowego / nukleofilowego). W reakcji stężonego kwasu azotowego(V) ze stężonym kwasem siarkowym(VI) powstaje (rodnik nitroniowy / anion nitroniowy / kation nitroniowy).
(0–1) Kontrolowane utlenianie alkanów jest stosowane w przemyśle do wytwarzania kwasów tłuszczowych. W odpowiednich warunkach ta reakcja przebiega selektywnie w taki sposób, że utleniona zostaje tylko jedna ze skrajnych grup metylowych.
1 p. – za poprawne napisanie wzoru sumarycznego alkanu. 0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź C18H38 Uwaga: Podanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) zamiast wzoru sumarycznego nie skutkuje utratą punktu.
(0–2) W wyniku redukcji nitrobenzenu wodorem otrzymano aromatyczną aminę, która reaguje z kwasem solnym w stosunku molowym 1 : 1 (reakcja 1.) oraz z bromem w stosunku molowym 1 : 3 (reakcja 2.).
Napisz równania reakcji 1. i 2. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych. Równanie reakcji 1.: Równanie reakcji 2.:
2 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji. 1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji. 0 p. – za błędne napisanie obu równań (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Równanie reakcji 1.: + - NH2 NH3 Cl + HCl Równanie reakcji 2.: Br + - NH2 NH3 Br + 3Br2 + 2 HBr Br Br albo Br NH2 NH2 + 3Br2 + 3 HBr Br Br
W tabeli podano temperatury wrzenia (pod ciśnieniem 1013 hPa) wybranych alkoholi i aldehydów.
| Alkohol | t , °C w | Aldehyd | t , °C w | ||
|---|---|---|---|---|---|
| I | metanol | 65 | VI | metanal | –19 |
| II | propan-1-ol | 97 | VII | propanal | 48 |
| III | pentan-1-ol | 136 | VIII | pentanal | 102 |
| IV | 3-metylobutan-1-ol | 131 | IX |
(0−1)
Wyjaśnij, dlaczego alkohole mają wyższe temperatury wrzenia niż aldehydy o takim samym szkielecie węglowym.
(0−1) Spośród związków wymienionych w tabeli wybierz te, których cząsteczki są chiralne.
Napisz numery, którymi je oznaczono.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Przykład poprawnej odpowiedzi (Alkohole mają wyższe temperatury wrzenia niż aldehydy o tej samej długości łańcucha, gdyż) między cząsteczkami alkoholi tworzą się stosunkowo silne wiązania wodorowe. Uwaga: Zdający w wyjaśnieniu musi uwzględnić obecność oddziaływań międzycząsteczkowych. Wskazanie elementów budowy alkoholi i aldehydów jest niewystarczające.
rozwiązań zadań
1 p. – za poprawne wskazanie związków – napisanie numerów, którymi oznaczono ich wzory. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź V i X
(0−2) Na kwasowość i zasadowość związków organicznych mają wpływ podstawniki znajdujące się w cząsteczkach w sąsiedztwie grup funkcyjnych. Przykładem takiego wpływu jest efekt indukcyjny, czyli oddziaływanie podstawników polegające na przyciąganiu (–I) lub odpychaniu (+I) elektronów, co prowadzi do zmiany stopnia polaryzacji wiązań w cząsteczce. Ujemny efekt indukcyjny (–I) skutkuje wzrostem mocy kwasów i obniżeniem mocy zasad. Przeciwnie działa dodatni efekt indukcyjny (+I). Na poniższym schemacie przedstawiono kierunek i wielkość efektu indukcyjnego wybranych podstawników względem wodoru. –F < –Cl < –Br < –OH < –H > –CH3 –I +I 0 Odpowiedz na poniższe pytania i uzasadnij odpowiedź. W uzasadnieniu porównaj wpływ podstawników na efekt indukcyjny. 1. Czy kwas 2-chloropropanowy jest mocniejszy niż kwas 2-hydroksypropanowy? (TAK / NIE), ponieważ: ............................................................................................................. 2. Czy 2-hydroksypropanoamina jest mocniejszą zasadą niż propanoamina? (TAK / NIE), ponieważ: .............................................................................................................
2 p. – za poprawną ocenę dwóch informacji wraz z poprawnym uzasadnieniem. 1 p. – za poprawną ocenę jednej informacji wraz z poprawnym uzasadnieniem. 0 p. – za błędną ocenę dwóch informacji albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź 1. (TAK / NIE), ponieważ efekt indukcyjny (ujemny, który podwyższa moc kwasów,) jest silniejszy w przypadku atomu chloru niż w przypadku grupy hydroksylowej. 2. (TAK / NIE), ponieważ efekt indukcyjny (ujemny, który obniża moc zasad,) jest silniejszy w przypadku grupy hydroksylowej niż w przypadku atomu wodoru.
Ester E o masie molowej 178 g ∙ mol−1 zawiera 74,16% masowych węgla. Ten związek otrzymano w reakcji nasyconego monohydroksylowego alkoholu A wykazującego czynność optyczną oraz monokarboksylowego aromatycznego kwasu B. Sól sodowa kwasu B jest stosowana jako konserwant.
Wykonaj odpowiednie obliczenia i ustal wzór półstrukturalny (grupowy) opisanego estru.
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) estru. 1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale: – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego. – podanie niepoprawnego wzoru estru. 0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Uwaga: Jeśli zdający wykona obliczenia w pamięci i podany wzór półstrukturalny (grupowy) estru będzie poprawny należy przyznać 2 punkty. Poprawna odpowiedź 178 g ––– 100% x ––– 74,16% x = 132 g 132 : 12 = 11 Wzór estru: COOCH(CH3)CH2CH3
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji. 0 p. – za błędne napisanie równia reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź COOCH(CH3)CH2CH3 COO− + CH3CH(OH)CH2CH3 + OH− →
(0–1) Parabeny – środki konserwujące powszechnie stosowane w kosmetykach – są estrami kwasu para-hydroksybenzoesowego (kwasu 4-hydroksybenzenokarboksylowego). Do parabenów należy 4-hydroksybenzoesan benzylu – ester kwasu 4-hydroksybenzenokarboksylowego i alkoholu benzylowego, czyli fenylometanolu.
Napisz wzór uproszczony 4-hydroksybenzoesanu benzylu.
1 p. – za poprawne napisanie wzoru uproszczonego 4-hydroksybenzoesanu benzylu. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź O O C CH2 OH
Przemiany prowadzące od benzenu do kwasu maleinowego zilustrowano na schemacie: reakcja 1. reakcja 2. benzen ⎯⎯⎯⎯→ bezwodnik maleinowy ⎯⎯⎯⎯→ kwas maleinowy Reakcja 1.: W podwyższonej temperaturze i pod zwiększonym ciśnieniem w obecności katalizatora benzen utlenia się tlenem z powietrza. Produktami ubocznymi są tlenek węgla(IV) i woda. Reakcja 2.: W temperaturze poniżej 160 ºC i pod normalnym ciśnieniem bezwodnik maleinowy reaguje z wodą, w wyniku czego jako główny produkt powstaje kwas maleinowy.
Napisz równanie reakcji utleniania benzenu (reakcja 1.) i równanie reakcji prowadzącej do powstania kwasu maleinowego (reakcja 2.). Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. Równanie reakcji 1.: Równanie reakcji 2.:
Kwas bursztynowy powstaje w wyniku addycji cząsteczki wodoru do wiązania podwójnego między atomami węgla w cząsteczce kwasu maleinowego.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu bursztynowego i podkreśl nazwę systematyczną tego kwasu. Nazwa systematyczna: kwas (butanodiowy / butenodiowy / butanowy / etanodiowy)
2 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji – z użyciem wzorów półstrukturalnych (grupowych) lub uproszczonych związków organicznych. 1 p. – za poprawne napisanie jednego równania reakcji. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Uwaga: Nie jest wymagane zapisanie wzoru izomeru cis produktu reakcji 2. Poprawna odpowiedź Równanie reakcji 1.: O C HC (V2O5, p, T) + 4,5O2 O + 2CO2+ 2H2O HC C O
rozwiązań zadań albo O C HC (V2O5, p, T) 2 + 9O2 2 O + 4CO2+ 4H2O HC C O Równanie reakcji 2.: O CHC O + H2O HOOC– CH=CH– COOH HC C O
1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) kwasu bursztynowego i poprawny wybór jego nazwy systematycznej. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Wzór: HOOC–CH2–CH2–COOH Nazwa systematyczna: kwas (butanodiowy / butenodiowy / butanowy / etanodiowy)
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu – wpisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) dwóch związków organicznych. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź O C H C CH 3OH H 2 O CH3OOC–CH=CH–COOCH3 1) estryfikacja 2) uwodornienie H C C O bezwodnik maleinowy maleinian dimetylu H 2 bursztynian dimetylu CH2(OH)–CH2–CH2–CH2(OH) 3) uwodornienie butano-1,4-diol
Kwasy wieloprotonowe ulegają reakcji zobojętniania stopniowo, np. n-protonowy kwas H n R reaguje z NaOH zgodnie z poniższym schematem: pierwszy etap zobojętnienia: H n R + NaOH → NaH n -1 R + H 2 O ostatni etap zobojętnienia: Na n -1 HR + NaOH → Na n R + H 2 O Z krzywej zależności pH od objętości dodanej zasady można wyznaczyć punkty równoważnikowe, które odpowiadają kolejnym etapom zobojętniania. Przeprowadzono miareczkowanie, w którym do 25 cm 3 wodnego roztworu kwasu maleinowego o nieznanym stężeniu dodawano porcjami wodny rozwór wodorotlenku sodu o stężeniu 0,10 mol ∙ dm –3. Podczas doświadczenia mierzono pH otrzymanego roztworu. Uzyskano krzywą miareczkowania, na której widoczne są dwa skoki pH – w pobliżu punktów A i B: pH 12,00 10,00 B 8,00 6,00 4,00 A 2,00 0,00 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 3 VNaOH, cm
Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) jonów, które stanowią dominującą formę kwasu maleinowego w punkcie A oraz w punkcie B miareczkowania.
1 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu jonów. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Jon dominujący w punkcie A: HOOC–CH=CH–COO– Jon dominujący w punkcie B: –OOC–CH=CH–COO–
1 p. – za poprawne określenie początkowego stężenia molowego roztworu kwasu maleinowego. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi. Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany. Poprawna odpowiedź c NaOH VA, NaOH 0,1mol dm 3 25 cm 3 c , kwasu 25 cm 3 V(COOH) 2 3( c , kwasu ) 0,1mol dm albo 1 c NaOH VA, NaOH 1 0,1mol dm 3 50 cm 3 c , kwasu 2 2 25 cm3 V(COOH) 2 3( c , kwasu ) 0,1mol dm
(0–1) Badania wykazały, że atomy tworzące wiązanie peptydowe stanowią sztywny i płaski element strukturalny. Mała odległość między atomem węgla a atomem azotu, które tworzą to wiązanie,
Odpowiedź P/F zachowano w układzie oryginalnego arkusza.
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź W strukturze II atomowi węgla i atomowi azotu, które tworzą wiązanie 1. P peptydowe, przypisuje się hybrydyzację typu sp2. Częściowo podwójny charakter wiązania peptydowego jest przyczyną 2. ograniczenia swobodnego obrotu cząsteczki peptydu wokół osi tego P wiązania. Struktura II jest możliwa, ponieważ para elektronowa azotu w wiązaniu 3. peptydowym może być wykorzystana do utworzenia wiązania π z atomem P węgla.
rozwiązań zadań
(0−1) D-ryboza jest stereoizomerem D-ksylozy, od której różni się konfiguracją tylko przy jednym atomie węgla.
Uzupełnij schemat, tak aby otrzymać wzór L–rybozy w projekcji Fischera.
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu. 0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź O H C HOH OHH HOH O HH HOH O HH CH2OH
(0−1)
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Po dodaniu wodnego roztworu D-ksylozy do zalkalizowanej świeżo strąconej zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) powstanie szafirowy roztwór, a po ogrzaniu zawartości probówki – ceglastoczerwony osad. | ||
| 2 | Dodanie wodnego roztworu ksylitolu do świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) skutkuje powstaniem roztworu barwy szafirowej, a po ogrzaniu zawartości probówki powstanie ceglastoczerwony osad. | ||
| 3 | D-ksyluloza nie wykazuje właściwości redukujących po dodaniu do niej nadmiaru wodnego roztworu wodorotlenku sodu oraz roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) i ogrzaniu roztworu. |
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź Po dodaniu wodnego roztworu D-ksylozy do zalkalizowanej świeżo strąconej 1. zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) powstanie szafirowy roztwór, a po P ogrzaniu zawartości probówki – ceglastoczerwony osad. Dodanie wodnego roztworu ksylitolu do świeżo strąconego wodorotlenku 2. miedzi(II) skutkuje powstaniem roztworu barwy szafirowej, a po ogrzaniu F zawartości probówki powstanie ceglastoczerwony osad. D-ksyluloza nie wykazuje właściwości redukujących po dodaniu do niej 3. nadmiaru wodnego roztworu wodorotlenku sodu oraz roztworu siarczanu(VI) F miedzi(II) i ogrzaniu roztworu.
| 102 |
| 72 |
| 138 |
| 100 |
| promień atomu, pm | 134 | 125 | 154 | 145 | 196 | 174 |
| pierwsza energia jonizacji, kJ∙mol−1 | 520 | 899 | 496 | 738 | 419 | 590 |
| temperatura topnienia, K | 454 | 1560 | 371 | 923 | 336 | 1115 |
| 3 |
| Spośród wymienionych wodorków największą zdolność do odszczepiania protonu w roztworze wodnym wykazuje jodowodór. |
| 3 | Reakcja 2. jest reakcją addycji elektrofilowej. Zachodzi ona w środowisku wodnym o odczynie kwasowym. |
| 90 |
| V | 2-metylobutan-1-ol | 129 | X | 2-metylobutanal | 91 |
Bezwodnik maleinowy jest stosowany w produkcji butano-1,4-diolu. Proces technologiczny 1) estryfikacja bezwodnika maleinowego metanolem 2) katalityczne uwodornienie maleinianu dimetylu do bursztynianu dimetylu 3) katalityczne uwodornienie bursztynianu dimetylu do butano-1,4-diolu.